نشانگان بحران در اندیشه و اقتصاد سیاسی لیبرال دموکراسی: روایت فکری فرانسیس فوکویاما

نوری, مختار

doi:10.22126/ipes.2026.12222.1752

نشانگان بحران در اندیشه و اقتصاد سیاسی لیبرال دموکراسی: روایت فکری فرانسیس فوکویاما

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

مختار نوری

گروه علوم سیاسی/دانشکده علوم اجتماعی/دانشگاه رازی/کرمانشاه/ایران/عضو هیات علمی دانشگاه رازی

10.22126/ipes.2026.12222.1752

چکیده

فرانسیس فوکویاما یکی از مهمترین فیلسوفان و متخصصان اقتصاد سیاسی در جهان معاصر است.او از زمانی که با ابتنای بر رویکردی هگلی ایده جنجالی خود مبنی بر «لیبرالیسم به مثابه پایان تاریخ» را مطرح ساخت،همواره متفکری وفادار به لیبرالیسم بوده است.اما این متفکر در اثر تحولات سیاسی و اقتصادی در جوامع معاصر لیبرال از این ایده دست کشید و به تدریج به منتقد درونی لیبرال دموکراسی تبدیل گردید.فوکویاما می‌پذیرد که لیبرال دموکراسی همچنان بهترین مدل برای ساماندهی نظم سیاسی در جوامع بشری است،اما او در آثار جدید خود مانند «هویت» و «لیبرالیسم و ناخرسندی‌های آن» به نقادی از لیبرال دموکراسی پرداخته است.در این چارچوب،پرسش اصلی مقاله حاضر این است که چه علائم و نشانگانی فوکویاما را از متفکری وفادار به لیبرالیسم که در پایان جنگ سرد پیروزی آن را جشن گرفته بود به متفکری انتقادی نسبت به آن تبدیل ساخته است؟.در پاسخ این فرضیه به بحث گذاشته شده که موضوعاتی چون «هویت،قومیت و ملی‌گرایی»،«انشعابات جدید چون نئولیبرالیسم»،«نابرابری اقتصادی و اجتماعی برآمده از اقتصاد بازار آزاد»،«فناوری،رسانه‌های اینترنتی و حدود و ثغور آزادی فردی در فضای رسانه‌ای نوین» و «راست‌گرایی افراطی ناشی از ترامپیسم» از جمله مهمترین نشانه‌هایی هستند که فوکویاما را به اندیشمندی منتقد نسبت به لیبرال دموکراسی تبدیل ساخته است.مقاله حاضر با ابتنای بر روش‌ «هرمنوتیک متن‌محور» و تفسیر آثار این متفکر تلاش نموده اولاً تغییرات فکری این اندیشمند برجسته را در طول دهه‌های اخیر نشان دهد و ثانیاً در پرتو تحول اندیشه‌های او چالش‌های مرتبط با عرصه اندیشه و اقتصاد سیاسی در نظام لیبرال دموکراسی را تجزیه و تحلیل نماید.

کلیدواژه‌ها