تحلیل و تبیین نتایج اقتصادی انقلاب اسلامی در مقایسه بین‫المللی با برخی از انقلاب‬های اجتماعی

نوع مقاله: پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار جامعه‬شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.

2 استادیار اقتصاد، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.

3 استادیار جامعه شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.

10.22126/ipes.2019.4100.1133

چکیده

هدف اصلی مقاله حاضر مقایسه نتایج اقتصادی انقلاب اسلامی با برخی از انقلابهای اجتماعی است. چارچوب نظری مقاله بر نظریههای جامعهشناختی انقلاب استوار است. روش این مطالعه تحلیلی – توصیفی است و شیوه تحلیل مقایسهای است که دو نوع مقایسه درزمانی (با گذشته) و در مواردی همزمانی (با سایر انقلاب‫ها) انجام شده است. اقتصاد ایران بر اساس پنج شاخص مهم اقتصاد کلان، «نرخ رشد اقتصادی»، «رشد بخشهای سهگانه»، «نرخ تورم»، «نرخ بیکاری» و «ضریب جینی» ارزیابی و عملکرد آن با عوامل اقتصادی و غیراقتصادی (سیاسی و اجتماعی) و داخلی و بین المللی تبیین شده است. دوره زمانی تحلیل از 1357 تا 1395 است. چارچوب نظری مقاله نظریهها و بررسیهای تجربی صاحبنظران انقلابهای اجتماعی درباره نتایج اقتصادی انقلابهای اجتماعی است. این مقاله به 4 سوال پاسخ میدهد: نتایج اقتصادی انقلاب اسلامی کدامند؟ آیا نتایج انقلاب اسلامی در کوتاهمدت و بلندمدت یکسان بودهاند؟ چه عواملی بر نتایج اقتصادی انقلاب اسلامی تأثیرگزار بودهاند؟ آیا نتایج اقتصادی انقلاب ایران با نظریهها و بررسیهای انجام شده درباره سایر انقلابها همخوانی دارند؟ نتایج این تحقیق نشان میدهد: کلیه نتایج اقتصادی انقلاب ایران از نظر شاخصهای مورد بررسی در ده ساله اول منفی بودهاند؛ اما در بلندمدت به‌تدریج اندکی بهبود یافتهاند. مهم‫ترین عوامل داخلی و خارجی که نتایج اقتصادی انقلاب ایران را متأثر ساختهاند «اقتصاد نفتی»، «دیوان‫سالاری متورم و ناکارآمد»، «افزایش ناگهانی جمعیت»، «جنگ ایران و عراق»، «تحریمهای اقتصادی اروپا و امریکا علیه برنامه هستهای» و «نوسانات جهانی قیمت نفت» بودهاند. نتایج اقتصادی انقلاب ایران در موارد بسیاری با نتایج سایر انقلابها همخوانی دارد و در مواردی همخوانی ندارد.

کلیدواژه‌ها


-      استاوریانوس، ال. اس. (1385). جامعهشناسی تاریخی-تطبیقی جهان سوم. جلد 2و3. ترجمه: رضا فاضل. اراک: انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی اراک.

-      اسفندیاری، علیاصغر. (1389). «بررسی وضعیت اشتغال بخشهای اقتصادی ایران با تأکید بر صنعت نفت». نشریه کار و جامعه. شماره 129. 128-115.

-      ازغندی، علیرضا. (1385). درآمدی بر جامعهشناسی سیاسی ایران. تهران: نشر قومس.

-      اکشتاین، سوزان. (1385). «تأثیر انقلاب بر رفاه اجتماعی در آمریکای لاتین» در: مطالعاتی نظری، تطبیقی و تاریخی در باب انقلابها. ترجمه: محمد تقی دلفروز. تهران: انتشارات کویر.

-      افشون، مهرداد. (1387). «دفتر دستاوردهای انقلاب (دستاوردهای علمی و صنعتی سیساله انقلاب‌اسلامی). نشریه زمانه. شماره 77. 18-10.

-      پژویان، جمشید و دیگران. (1387). «مقایسه و تحلیل عملکرد اقتصادی دولتهای پس از انقلاب اسلامی (اهداف، سیاستها، برنامههای توسعه و عملکرد)». فصلنامه راهبرد توسعه. شماره 15. 212-180.

-      پناهی، محمدحسین. (1391). نظریههای انقلاب: وقوع، فرایند و پیامدها. تهران: سمت.

-      حکمیان، حسن و کارشناس، مسعود. (1383). «مشکلات و چشماندازهای اصلاحات و بازسازی اقتصاد ایران». نشریه بررسیهای بازرگانی. شماره 5. 13-7.

-      خمینی، روح الله. (1368). صحیفه امام. ج 14. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س).

-      دانشجعفری، داود. (1390). «الزامات توسعه بخش خدمات در اقتصاد ایران». همشهری آنلاین. در: «/https://www.hamshahrionline.ir/news/155060»

-      سبزهای، محمدتقی. (1392). جامعهشناسی انقلاب و انقلابهای اجتماعی. کرمانشاه: انتشارات دانشگاه رازی.

-      سلدن، مارک. (1385). «انقلاب کمونیستی چین»ف در: گلدستون، جک. مطالعاتی نظری، تطبیقی و تاریخی در باب انقلابها. ترجمه: محمدتقی دلفروز. تهران: انتشارات کویر.

-      عباسیان، عزت‫‫الله و مهرگان، نادر. (1388). «بهرهوری‌ بخش خدمات در اقتصاد ایران و روشهای ارتقاء آن». سیاستگذاری اقتصادی. شماره 1. 36-19.

-      عزیزی، خسرو. (1385). «وضعیت تورم در اقتصاد ایران طی سالهای پس از انقلاب اسلامی». نشریه بانک و اقتصاد. شماره 71. 29-25.

-      کلانتری، عیسی. (1394). «آب غارت شد». نشریه مهرنامه. سال ششم. شماره 44. 40-138.

-      کلی، جاناتان و کلاین، هربرت. (1385). «انقلاب و زایش مجدد نابرابری؛ قشربندی در جامعه انقلابی». در: گلدستون، جک. مطالعاتی نظری، تطبیقی و تاریخی در باب انقلابها. ترجمه: محمدتقی دلفروز. تهران: انتشارات کویر.

-      گلدستون، جک. (1385). مطالعاتی نظری، تطبیقی و تاریخی در باب انقلابها. ترجمه: محمدتقی دلفروز. تهران: انتشارات کویر.

-      لطیفی پاکده، لطفعلی. (1390). «گزارشی کوتاه از دستآوردهای انقلاب‌ اسلامی». نشریه حصون. شماره34. 120-103.

-      مشیری، سعید و التجایی، ابراهیم. (1391). «مطالعه تطبیقی روند بلندمدت تغییرات ساختاری در اقتصاد ایران در مقایسه با اقتصادهای تازهصنعتیشده». فصلنامه اقتصاد تطبیقی. شماره 1. 222-175.

-      مرندی، محمدرضا. (1384). «نگاهی به کارنامه جمهوری اسلامی».مطالعات انقلاب اسلامی. شماره1. 151-129.

-      معیدفر، سعید. (1394). «منتظر موج جدید مهاجرت برای آب باشید».  مهرنامه. شماره 44. 2-131.

-      نصیری، علیاصغر. (1394). «دستآوردهای انقلاب اسلامی ایران». پیام. شماره 116. 23-6.

-      رفیعپور، فرامرز. (1380). توسعه و تضاد؛ کوششی در جهت تحلیل انقلاب اسلامی و مسائل اجتماعی ایران. چاپ پنچم. تهران: شرکت سهامی انتشار.

-      هانتیگتون، ساموئل. (1375).سامان سیاسی در جوامع دستخوش دگرگونی. ترجمه: محسن ثلاثی. تهران: علم.

-      «گزارشی از کارنامه نظام در حوزه صنعت و معدن (1383)».  مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی. شماره 23 و 24. 214-177.

-      گزارش معاونت توسعه و مدیریت منابع انسانی ریاست جمهوری 1393.

-      آمارهای بانک مرکزی در: www.cbi.ir.

-      آمارهای مرکز آمار ایران در پایگاه اطلاعاتی نشریات مرکز آمار ایران:

 www.amar.csi.org.ir

Refrences

 

-        Arjomand, Saeid A. (1986). Irans Islamic Rev. in comperative Perspective. World Politics, 3-38.

-        Foran, John and Goodwin, jeff. (1993). Revolutionary Outcomes in Iran and Nicaragua Coalition Fragmentaion war and the Limits of Social Transformations, Revolution: critical Concepts in political          Science, edited by Rosmery H. T. Okane, London: Routledge.

-        Kamrava, Mehran .(1999). revolutionary revisted: the Structuralist –voluntarist Debate. Canadian Journal         of the political Science, 2-32.

-        Moghadam, Valentine. (1995). Gender and Revolutionary Transformation: Iran 1979 and Easter Europa 1989.  Gender and Society, 3-9.

-        Snyder, Robert S. (1999 a). The US and Third World Revolutionary States: Understanding the Breakdown  Relations, International Studies Quartery, 43, 2.

-        World Bank Annual Report, 2013 , 2015.

-        Zimmermann, Ekkart. (1990). on the outcomes of Revolutions: some Prelimenary Considerations. Sociological Theory, Vol. 8, No. 1.