تحریم و تجارت : مورد ایران در قیاس با اقتصادهای همسان منتخب D8 و SCO

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار موسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی، تهران، ایران

2 استاد دانشگاه عالمه طباطبایی، تهران، ایران.

3 دانشجوی دکتری دانشگاه عالمه طباطبایی، تهران، ایران.

چکیده

نوشتار پیش رو، اثرات تحریم‌های هوشمند بر تجارت ایران در قیاس با کشورهای منتخب عضو گروه 8 و سازمان همکاری شانگهای را در بازه زمانی 2000 تا 2023 مطالعه می‌کند. پژوهش حاضر می‌کوشد جنبه‌هایی از آثار تحریم بر اقتصاد کلان بین‌الملل ایران را با محوریت تجارت تحلیل و تبیین نماید. روش پژوهش، مطالعات تطبیقی گذشته‌نگر است و نتایج مطالعه گویای آن است که تحریم‌ها دارای ابعاد زیان‌بار گسترده‌ای بر اقتصاد کلان بین‌الملل ایران در مقایسه با منتخبی از کشورهای در حال توسعه و صنعتی نوظهور همسان با اقتصاد ایران است به‌طوری که: 1. شاخص‌های کلیدی اقتصاد کلان بین‌الملل ازجمله اندازه اقتصاد، درآمد سرانه، تجارت بین‌الملل و جریان سرمایه‌گذاری خارجی ایران را در مقایسه با منتخبی از کشورهای همسان با اقتصاد ایران در بلندمدت کاملاً متأثر کرده است. 2. تحریم‌ها موجب جابه‎جایی شرکای تجاری از کشورهای با سطح درآمد بالا به‌ویژه از جهان توسعه‌یافته با محوریت اتحادیه اروپا به کشورهای هم‌جوار و آسیا با محوریت چین شده به‌طوری که آسیب‌پذیری تجارت ایران از این جنبه پررنگ‌تر شده است به‌گونه‌ای که کشور با انحصار محدودیت شرکای تجاری در هر دو گروه محصولات کشاورزی و صنعتی و تمرکز بالای شرکا شدیداً آسیب‌پذیر است. 3. تحریم‌ها به رقابت‌پذیری ایران و مؤلفه‌های دوازده‌گانه آن با محوریت مؤلفه ثبات اقتصاد کلان در طی دوره شدیداً آسیب‌ رسانده است. 4. رفاه سرانه ایران در مقایسه با کشورهای منتخب در بلندمدت دچار افت معنی‌دار و قابل توجهی شده است به‌طوری که هم‌اکنون درآمد ملی سرانه ایران با کشورهای منتخب همسان با اقتصاد ایران جا مانده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


آذربایجانی، کریم؛ طیبی، سید کمیل؛ صفادرگیری، حلیمه (1394). اثر تحریم‌های اقتصادی ایالات متحده و اتحادیه اروپا بر تجارت دوجانبه ایران و شرکای تجاری آن: کاربرد مدل جاذبه. تحقیقات اقتصادی، (50)، 539-562. doi: 10.22059/jte. 2015.55800
آقایی، مجید؛ رضاقلی‌زاده، مهدیه؛ محمدرضایی، مجید (1397). بررسی تأثیر تحریم‌های اقتصادی و تجاری بر روابط تجاری ایران و شرکای عمده تجاری. مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی (مطالعات راهبردی جهانی‌شدن)، 8 (28)، 49-68.
امیراحمدیان، بهرام؛ حسینی، میرعبداله (1390). مطالعه جایگاه ژئواکونومی سازمان همکاری شانگهای در جهان. فصلنامه بین‌المللی ژئوپلیتیک، انجمن ژئوپلیتیک ایران، 7 (3)، 101-135.
حسینی، میرعبداله؛ بزرگی، وحید (1381). شرکای منطقه‌ای ایران ‌و امکان تشکیل هسته مرکزی یک هم‌پیوندی‌ منطقه‌ای. پژوهشنامه بازرگانی، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی، 6 (23)، 1-36. SID. https://sid.ir/paper/7281/fa.
حسینی، میرعبداله؛ هومن، تقی (1386). مطالعه ‌تطبیقی شاخص‌های اقتصاد کلان بین‌الملل کشورهای اکو در فرایند منطقه‌گرایی. دانش ‌و توسعه، 14 (20)، 11-42. https://sid.ir/paper/75707/en.
طغیانی، مهدی؛ حسینی، سید عقیل؛ درخشان، مرتضی؛ باستانی‌فر، ایمان؛ حیدری، محمدرضا (1392). اقتصاد تحریم: مبانی نظری و تاریخچه تحریم در جهان و ایران. تهران: نیلوفران.
کازرونی، علیرضا، اصغرپور، حسین، خضری، اوین (1395). بررسی اثر تحریم‌های اقتصادی بر ترکیب شرکای عمده تجاری ایران طی دوره 1371-1392. فصلنامه پژوهشنامه بازرگانی، 20 (79)، 1-34. dor: 20.1001.1.17350794.1395.20.79.1.2