نقش تحریم‌های غرب در تقویت روابط اقتصادی ایران و روسیه و گرایش آن‎ها به شرق

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری روابط بین‌الملل، گروه علوم سیاسی و روابط بین‌الملل، دانشکده علوم سیاسی و روابط بین‌الملل، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.

2 استاد علوم سیاسی، گروه علمی علوم سیاسی و روابط بین‌الملل، دانشکده علوم سیاسی و روابط بین‌الملل، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.

3 استاد روابط بین‌الملل، گروه علمی علوم سیاسی و روابط بین‌الملل، دانشکده علوم سیاسی و روابط بین‌الملل، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.

چکیده

این پژوهش به بررسی تأثیر تحریم‌های اقتصادی غرب علیه ایران و روسیه و نقش آن‌ها در تقویت گرایش دو کشور به شرق می‌پردازد. پرسش اصلی این است که این تحریم‌ها چگونه و در چه حوزه‌هایی باعث افزایش همکاری‌های اقتصادی و سیاسی تهران و مسکو شده و آن‌ها را به سمت تعامل بیشتر با چین، اتحادیه اقتصادی اوراسیا و دیگر نهادهای منطقه‌ای غیر غربی سوق داده است. فرضیه پژوهش بیان می‌کند که تحریم‌های غرب، ایران و روسیه را به‌سوی یک استراتژی اقتصادی و سیاسی مشترک برای مقابله با چالش‌های ناشی از فشارهای خارجی سوق داده و روابط آن‌ها را در حوزه‌هایی مانند انرژی، تجارت، فناوری و همکاری‌های منطقه‌ای با شرق تقویت کرده است. چارچوب نظری تحقیق بر نظریه رژیم تحریم‌ها در روابط اقتصاد سیاسی بین‌الملل استوار است که توضیح می‌دهد چگونه فشارهای اقتصادی می‌توانند پیامدهای ناخواسته‌ای همچون شکل‌گیری ائتلاف‌ها و همگرایی راهبردی ایجاد کنند. روش پژوهش ترکیبی (کیفی–کمی) است؛ در بخش کیفی از تحلیل محتوای اسناد، گزارش‌های رسمی و منابع علمی استفاده شده و در بخش کمی از داده‌های آماری تجارت و سرمایه‌گذاری بین دو کشور برای سنجش تغییرات پس از اعمال تحریم‌ها بهره گرفته شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که هرچند تحریم‌ها محدودیت‌های جدی اقتصادی ایجاد کرده‌اند، اما هم‌زمان بستر افزایش همکاری‌های راهبردی و تنوع‌بخشی به روابط با شرق را فراهم کرده‌اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


آذربایجانی، کریم؛ طیبی، سید کمیل؛ صفادرگیری، حلیمه (۱۳۹۴). اثر تحریم‌های اقتصادی آمریکا و اتحادیه اروپا بر تجارت دوجانبه ایران و شرکای عمده تجاری آن: کاربرد مدل جاذبه. فصلنامه پژوهش‌های اقتصادی، ۵۰(۳)، ۵۳۹-۵۶۲.
اخوان، منیره؛ شفیعی، محمود (۱۳۹۸). تحریم‌های آمریکا علیه ایران از منظر حقوق بین‌الملل. فصلنامه پژوهش حقوق بشر، ۴(۴)، ۴۱-۶۰.
بلیس، جان؛ اسمیت، استیو (۱۳۸۳). جهانی‌شدن سیاست: روابط بین‌الملل در عصر مدرن (ترجمه ابوالقاسم راه چمنی). تهران: مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات معاصر ایران.
پسندیده، سمیه (۱۳۹۴). همکاری امنیتی ایران و روسیه؛ زمینه‌ها و چشم‌اندازها. فصلنامه مطالعات راهبردی، ۱۷(۶۳)، ۱۵۵-۱۷۴.
جاوید، احسان (۱۳۹۳). مشروعیت تحریم‌های اقتصادی یکجانبه در حقوق بین‌الملل؛ تضمین اجرای حقوق بین‌الملل یا ابزاری برای سیاست ملی؟. پژوهش حقوق خصوصی و کیفری، ۱۰(۲۲)، ۱۰۵-۱۴۸.
جعفری، محمد (۱۳۹۸). چالش‌ها و فرصت‌ها در روابط ایران و روسیه. ماهنامه امنیت اقتصادی، ۸(۱۱)، ۴-۱۴.
حسینی، امیر (۱۴۰۱). تفاوت دیدگاه‌های ملی درباره سیاست‌های تحریمی. فصلنامه سیاست خارجی، ۲۵(۱)، ۱۱۵-۱۳۰.
خسرو، صادق؛ عزتی، عزت‌الله؛ سرور، رحیم (۱۳۹۸). تأثیر همکاری دفاعی ایران و روسیه بر راهبرد ژئوپلیتیک انرژی ایران با محوریت نفت و گاز. مطالعات دفاعی راهبردی، ۱۸(۷۹)، ۵۵-۷۶.
زهرانی، مصطفی (۱۳۹۶). تحریم‌های اقتصادی از نظریه تا عمل. سیاست خارجی، ۱۱(۱).
سازمان توسعه تجارت (۱۳۹۱). گزارش همکاری اقتصادی ایران و روسیه. تهران: سازمان توسعه تجارت.
کولایی، الهه؛ کاویانی‌فر، پیمان (۱۳۹۰). تأثیر عوامل بین‌المللی بر روابط اقتصادی ایران و روسیه. سیاست جهانی، ۱۰(۳)، ۶۳-۸۴.
مرادی، مهربد؛ مرادی، جهانبخش؛ کریمی‌فرد، حسین؛ روحی‌دهبنه، مجید (۱۳۹۲). تأثیر جایگاه روسیه در ساختار قدرت جهانی بر مسئله هسته‌ای ایران (۲۰۰۳-۲۰۲۳). فصلنامه مطالعات بین‌المللی، ۲۰(۱)، ۳۰۵-۳۲۷.
مرکز پژوهش‌های مجلس (۱۳۹۸). بررسی همکاری هسته‌ای ایران و روسیه. تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس.
مشیرزاده، حمیرا (۱۳۹۱). نظریه ساختارگرایی متعارف و پژوهش در روابط بین‌الملل و پیامدهای آن. پژوهش سیاست نظری، (۱۲)، ۱-۲۰.
وزارت راه و شهرسازی. (۱۴۰۲). تحلیل پروژه‌های زیرساختی در همکاری با روسیه. تهران: وزارت راه و شهرسازی.