تأثیر سیاست‌های دولت هاشمی، خاتمی و احمدی‌نژاد بر توسعه اقتصادی در ایران (1392-1368)

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 گروه علوم سیاسی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 دانشیار گروه مطالعات منطقه‌ای دانشگاه تهران و استاد مدعو گروه علوم سیاسی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

3 دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه شاهد و استاد مدعو گروه علوم سیاسی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

چکیده

امروزه دولت همچنان به‌عنوان یکی از مهم‌ترین بازیگران عرصه اقتصاد محسوب می‌شود که می‌تواند روند توسعه جوامع را با سرعت کم یا زیاد پیش ببرد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، یکی از موضوعات اساسی و در دست اقدام دولت‌ها، سیاست‌گذاری در عرصه اقتصاد بوده است و دولت‌ها پیوسته به دنبال اصلاح، تغییر ساختار و ماهیت اقتصادی ایران و متناسب‌سازی آن با اقتصاد بین‌الملل بوده‌اند. مقاله حاضر، با هدف بررسی تأثیرات سیاست‌های دولتی در توسعه اقتصادی ایران طی سال‌های 1368 تا 1392، به دنبال پاسخ به این پرسش است که سیاست‌های دولتی در بازه زمانی یادشده چه تأثیراتی بر توسعه اقتصادی ایران داشته است؟ این پژوهش که داده‌هایش به روش اسنادی گردآوری‌شده، مدعی است که طی این سال‌ها دولت‌های سازندگی، اصلاحات و عدالت‌محور همگی درصدد اصلاح اقتصاد ایران برآمده‌اند، هرچند نتوانستند روندهای اقتصادی کشور را سامان دهند و به‌تدریج زمینه برای تحول طبقاتی در جامعه ایران و رشد طبقه فقیر شهری تسهیل شده است. دولت سازندگی با شعار آزادسازی اقتصادی مسیر اصلاح و تحول را در پیش گرفت؛ دولت اصلاحات با شعار تنش‌زدایی و توسعه سیاسی به دنبال تعامل با بیشتر با جهان بود و دولت عدالت‌محور که سیاست خود را در نقد سیاستهای اقتصادی دو دولت قبل قرار داده بود، کوشید در مسیر عدالت و توسعه اقتصادی به‌پیش رود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


احمدی، علی‌محمد؛ مهرگان، نادر (1384). تأثیر سیاست‌های تعدیل اقتصادی بر توزیع درآمد در ایران. مجله تحقیقات اقتصادی، (70)، 123–145.
احمدی، مهدی؛ نادری، سعید؛ فلاحی، رضا (۱۳۹۵). اثر سیاست‌های مالی دولت بر رشد اقتصادی ایران. فصلنامه پژوهش‌های اقتصادی، ۱۶ (۲)، ۴۵-۶۸.
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران (۱۳۹۳). گزارش سالانه اقتصادی.
پژویان، جمشید؛ طالب‌لو، رضا؛ قریشی، نیره‌سادات؛ جلالیان، کتایون (1387). مقایسه و تحلیل عملکرد اقتصادی دولت‌های پس از انقلاب اسلامی. فصلنامه راهبرد یاس، (15)، 33–56.
تقوی، آتوسا (1402). شاخص‌های توسعه اقتصادی و ابعاد آن. تهران: پژوهشکده مطالعات توسعه.
جعفری، لیلا (۱۳۹۵). سیاست‌های توسعه و آمایش سرزمین در ایران (بررسی برنامه چهارم و پنجم توسعه). فصلنامه برنامه‌ریزی منطقه‌ای، ۱۰ (۲)، ۱۱۱-۱۳۴.
حسینی، علی (۱۳۹۰). خصوصی‌سازی در ایران و چالش‌های آن. فصلنامه پژوهش‌های اقتصادی، 11(1)، 77–102.
حسینی، علی (۱۳۹۲). سیاست‌های مالی تعدیلی و توزیع درآمد در ایران. فصلنامه تحقیقات اقتصادی، ۱۵(۱)، ۷۱-۹۴.
حقیقت، سید صادق (1394). روش‌شناسی علوم سیاسی. قم: انتشارات دانشگاه مفید.
خسروی، رضا (۱۳۹۴). پیامدهای توزیعی سیاست تعدیل بر فقر و نابرابری در ایران (مطالعه موردی برنامه اول توسعه). فصلنامه رفاه اجتماعی، ۱۳ (۴)، ۴۳-۶۹.
خضری، محمد (1380). تأثیر سیاست‏های اقتصادی دولت پس از انقلاب بر خانواده، مطالعات راهبردی زنان، شماره 13.
دهقانی فیروزآبادی، سید جلال؛ رادفر، فیروزه (۱۳۸۸). الگوی صدور انقلاب در سیاست خارجی دولت نهم. فصلنامه دانش سیاسی، (۱۰)، 89–112.
رحمانی، حسین (۱۳۹۷). تحلیل سیاست‌های فقرزدایی و کاهش نابرابری درآمد در ایران. فصلنامه برنامه‌ریزی و توسعه، ۲۴ (۱)، ۵۵-۸۲.
روحانی، حسن (۱۳۸۶). اقتصاد ایران: نفت و سیاست. تهران: مرکز تحقیقات استراتژیک.
روشن، احمدرضا (1383). دیدگاه: تعدیل اقتصادی و طبقه متوسط جدید. نشریه بورس، (42)، 15–28.
سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی (۱۳۸۳). گزارش عملکرد برنامه سوم توسعه. تهران.
سرزعیم، علی (1395). پوپولیسم ایرانی؛ تحلیل کیفیت حکمرانی محمود احمدی‌نژاد از منظر اقتصاد و ارتباطات سیاسی. تهران: انتشارات کرگدن.
شاکری، عباس (۱۳۹۰). اقتصاد ایران: تحلیل سیاست‌های کلان. تهران: نشر نی.
صادقی، مهدی (۱۳۹۳). ارزیابی سهام عدالت و اثرات آن بر توزیع درآمد. مجله اقتصاد ایران، 20(2)، 45–67.
عباسی، حسن (۱۳۹۳). شاخص فلاکت و سیاست پولی بانک مرکزی در برنامه‌های توسعه ایران. فصلنامه سیاست‌های اقتصادی، ۱۸(۲)، ۲۱-۴۴.
عظیمی، حسین (۱۳۷۸). دولت و توسعه اقتصادی در ایران. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
عظیمی، حسین (۱۳۸۱). اقتصاد سیاسی ایران در قرن بیستم. تهران: نشر نی.
فوزی، یحیی (1395). تحول دولت‌ها و عملکرد اقتصادی در جمهوری اسلامی. فصلنامه جستارهای سیاسی معاصر، 7(3)، 112–135.
کاتوزیان، محمدعلی (1379). اقتصاد سیاسی ایران. تهران: نشر مرکز.
کلاته سیفری، فرزاد (1391). مطالعه تطبیقی اقتصاد سیاسی دولت هاشمی و دولت احمدی‌نژاد. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه اصفهان.
مرکز اسناد آیت‌الله هاشمی رفسنجانی، دفتر نشر معارف انقلاب.
موثقی، احمد (۱۳۸۵). اقتصاد سیاسی ایران در دوره جمهوری اسلامی. فصلنامه دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، (۷۱)، 33-56.
مهدوی، احمد (۱۳۹۱). نقش دولت و مجلس در تغییر سیاست‌های اقتصادی ایران (مطالعه موردی برنامه اول توسعه). فصلنامه علوم سیاسی، ۹(۳)، ۶۵-۹۰.
مؤمنی، فرشاد (۱۳۸۴). اقتصاد سیاسی تعدیل ساختاری در ایران. تهران: نشر نی.
مؤمنی، فرشاد (۱۳۹۲). اقتصاد سیاسی تورم در ایران. تهران: نشر نی.
میرزایی، فاطمه (۱۳۹۰). سیاست‌های تعدیل ساختاری در دولت سازندگی، فصلنامه اقتصاد ایران، ۱۷(۱)، ۸۹-۱۱۲.
نبوی، حمید؛ امینی رارانی، مصطفی (1389). سیاست‌های اقتصادی و مشکلات اجتماعی در ایران. فصلنامه رفاه اجتماعی، 10(38)، 43–69.
نراقی، یوسف (1394). جامعه‌شناسی و توسعه. تهران: نشر فرزان.
نوری، مهدی (۱۳۹۳). سیاست‌های تجاری ایران و تأثیر آن بر تولید داخلی. مجله اقتصاد توسعه، 13(20)، 38-55.
نیاکویی، سید امیر (۱۳۸۴). توسعه و چالش‌های اقتصادی ایران. تهران: نشر نی.