پیامد تحریم‎های بین‌المللی بر صادرات انرژی ایران به چین

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار، گروه علوم سیاسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران،

2 دانشجوی دکترای علوم سیاسی، گروه علوم سیاسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

10.22126/ipes.2026.12098.1745

چکیده

تحریم‌های بین‌المللی چندجانبه و تحریم‌هایی که از سوی ایالات متحده و کشورهای غربی علیه جمهوری اسلامی ایران اعمال شده‌اند، تأثیر قابل‌توجهی بر معاملات انرژی ایران داشته است. این تحریم‌ها که باهدف محدود کردن صادرات نفت و گاز ایران و فشار اقتصادی در نظر گرفته شده‌اند در عمل با منصرف کردن مشتریان بخش نفت و گاز ایران سهم کشور را از فروش منابع زیرزمینی به میزان قابل ملاحظه‌ای کاهش داده است. در همین حال چین به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین واردکنندگان انرژی در جهان، همواره بزرگ‌ترین خریدار نفت و گاز ایران بوده است و این کشور آسیایی در چند دهه اخیر یکی از شرکای اقتصادی کلیدی جمهوری اسلامی ایران به شمار می‌رود. پرسش اصلی پژوهش ناظر بر این موضوع است که تحریم‌های بین‌المللی آمریکا علیه بخش انرژی و نفت و گاز ایران چگونه بر بازار صادرات نفت و گاز ایران به چین اثرگذاری داشته است؟ ‌یافته‌های پژوهش در چارچوب نظریه اقتصاد سیاسی منازعه نشان می‎دهد که روند واردات نفت و گاز ایران از سوی چین طی یک دهه گذشته کاهشی بوده است و چین در عمل ضمن دریافت تخفیف‌های قابل‌توجه برای خرید نفت ایران هم‌زمان کوشیده است منافع خود را در منازعه ایران و امریکا تا حدودی کاهش دهد و با تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران تلویحاً همراهی کند. روش انجام این پژوهش مبتنی بر پایش روندها و تحلیل کیفی داده‎های آماری و ارزیابی گزارش‌های خبری پیرامون معاملات انرژی ایران و چین است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


اختیاری امیری، رضا؛ صالحی خنار، محبوبه (1396). بررسی علل و زمینه‌های گسترش روابط ایران و چین در عصر پسابرجام. فصلنامه مطالعات راهبردی سیاست بین‎الملل، 1(1)، 33-51.
اسلامی، محسن؛ نقدی، فرزانه (1395)، ابزار تحریم و سیاست خارجی امریکا در قبال ایران. فصلنامه روابط خارجی، 8(4)، 37-71.
ایسنا (20/10/1385) در مجمع عمومی اتاق بازرگانی دو کشور عنوان شد: حجم مبادلات تجاری ایران و چین در سال 2006 به 15 میلیارد دلار رسید. به آدرس: https://www.isna.ir/news/8510-10298/.
ایسنا (23/10/1404). پاسخ چین به تهدیدات تعرفه‎ای ترامپ علیه شرکای تجاری ایران. به آدرس: https://www.isna.ir/news/1404102313145/.
بیات، محسن (1391). تاریخ تحریم ایران؛ تحول در آسیب‌پذیری‎ها و ماهیت تحریم‎ها. فصلنامه سیاست خارجی، 26(4)، 935-960.
پایگاه اطلاع‌رسانی ریاست جمهوری (03/11/1394). رئیس‌جمهوری در نشستی مطبوعاتی با رئیس‌جمهوری چین. به آدرس: https://president.ir/fa/91432.
پورقاسمی، محسن (1398). آمار و نمودار صادرات و واردات در سال ۹۸. به آدرس: https://ixport.ir/iran-import-export-data-2020/.
تجارت فردا (04/03/1393). چین و خاورمیانه: رابطه‌ای فراتر از نفت. به آدرس: https://www.tejaratefarda.com/.
خبر آنلاین (15/07/1388). 25 میلیارد دلار مبادله تجاری با چین. به آدرس: https://www.khabaronline.ir/news/19538/.
 خبرگزاری ایسنا (19/06/1389). سخنگوی وزارت امور خارجه چین: با اعمال تحریم‌های یک‌جانبه علیه ایران مخالفیم. به آدرس: https://www.isna.ir/news/8906-11392/.
خبرگزاری مهر (15/01/ 1386). حجم مبادلات تجاری ایران و چین در سال 2007 از مرز 16 میلیارد دلار می‌گذرد. به آدرس: https://www.mehrnews.com/news/456015/.
ششمین نمایشگاه توانمندهای صادراتی جمهوری اسلامی ایران (17/01/1403). روند تجارت ایران و چین در ۱۰ سال گذشته. به آدرس: https://www.irantsn.com/.
کریمی، محمدصادق (1396). بررسی اثر وجود کشور رقیب و امکان اقدام متقابل در نتایج تحریم‎ها؛ نمونه موردی تحریم‎های ایران. فصلنامه مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی، 7(24)، 179-200.
گرشاسبی، علیرضا؛ رهنمون پیروج، طیبه (1400). خالصه گزارش بررسی اهم تحریم‌ها علیه ایران با تأکید بر دوره پسابرجام (99-97). موسسه مطالعات و پژوهش‎های بازرگانی.
مآبی، طیبه؛ سلطانی، فخرالدین؛ امینی، آرمین (1403). چالش‎های تحریم ایران در عصر وابستگی متقابل اقتصاد سیاسی انرژی. فصلنامه علوم سیاسی دانشگاه باقرالعلوم، 27(106)، 212-240.
مشرق‎نیوز (21/11/1396). تجارت ۳۷ میلیارد دلاری ایران و چین در سال ۲۰۱۷. به آدرس: https://www.mashreghnews.ir/ news/829781/.
معاونت دیپلماسی وزارت امور خارجه (14/09/1402). آمار گمرک چین در مورد مبادلات تجاری غیرنفتی ایران و چین طی 9 ماهه 2023. به آدرس: https://economic.mfa.gov.ir/portal/newsview/734158.
ملکوتی، امیر؛ زمانی، زهرا؛ اربابیان، شیرین (1400). تعیین‌کننده‌های تجارت ایران و چین. فصلنامه‌ پژوهشنامه بازرگانی، (98)، 215-246. doi: 10.22034/ijts.2021.245371.
ملکی، بهنام (1382). اقتصاد سیاسی ایران. چاپ اول. تهران: انتشارات علم نور.
نهاوندیان محمد؛ لطفی، محمد (1392). نظریه بازی‎ها و تحریم اقتصادی ایران (ارائه مدل مفهومی). نشریه مطالعات دفاعی استراتژیک، 11(52)، 39-68.