استادیار گروه علوم سیاسی، دانشکده علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.
10.22126/ipes.2026.13681.1820
چکیده
این مقاله با تکیه بر تمایز مفهومی میان «جامعه روحبنیان» و «جامعه اشتهابنیان»، به تحلیل تطبیقی سیاست خارجی ایران در دو مقطع تاریخیِ دولت دکتر محمد مصدق و دولت دکتر حسن روحانی میپردازد. چارچوب نظری پژوهش بر انسانشناسی افلاطونی و بازخوانی معاصر مفهوم «تیموس» در اندیشه هگل و فوکویاما استوار است. بر این اساس، هرگاه عقل در خدمت «روح» قرار گیرد، الگوی رفتاری عزتطلب، استقلالخواه و مبتنی بر شناسایی شکل میگیرد؛ و هرگاه عقل در خدمت «اشتها» باشد، سیاستورزی معطوف به منافع مادی، رفاه و محاسبه اقتصادی غلبه مییابد. پرسش اصلی مقاله آن است که چرا مصدق سیاست تقابل با قدرتهای خارجی را برگزید، در حالیکه روحانی راهبرد تعامل و همکاری را دنبال کرد؟ فرضیه پژوهش این است که غلبه مؤلفههای روحبنیان در دوره مصدق و اشتهابنیان در دوره روحانی، به تکوین دو الگوی متفاوت در سیاست خارجی انجامیده است. یافتهها نشان میدهد در نهضت ملی شدن صنعت نفت، کرامت ملی و استقلال سیاسی بر ملاحظات اقتصادی تقدم یافت و سیاست خارجی ماهیتی تقابلی پیدا کرد. در مقابل، در دوره روحانی، حل بحران هستهای و رفع تحریمها بهمنظور جذب سرمایه خارجی و بهبود معیشت عمومی در اولویت قرار گرفت و سیاست خارجی به ابزاری برای توسعه اقتصادی بدل شد. مقاله با روش توصیفی–تحلیلی و با بهرهگیری از منابع تاریخی و اسنادی نتیجه میگیرد که تفاوت این دو الگو، ریشه در برداشت متفاوت از انسان، منافع ملی و نسبت عزت و رفاه دارد. در عین حال، تجربه هر دو دوره نشان میدهد فقدان توازن پایدار میان روح و اشتها میتواند به بروز چالشهای ساختاری در سیاست خارجی بینجامد.
یحیوی, حمید, & شیخ سرایی, نجف. (1405). بازنمایی دو الگوی تقابلی و تعاملی سیاست خارجی ایران بر مبنای تمایز جوامع روحبنیان و اشتهابنیان: تحلیل مقایسهای دورههای مصدق و روحانی. مطالعات اقتصاد سیاسی بین الملل, (), -. doi: 10.22126/ipes.2026.13681.1820
MLA
حمید یحیوی; نجف شیخ سرایی. "بازنمایی دو الگوی تقابلی و تعاملی سیاست خارجی ایران بر مبنای تمایز جوامع روحبنیان و اشتهابنیان: تحلیل مقایسهای دورههای مصدق و روحانی". مطالعات اقتصاد سیاسی بین الملل, , , 1405, -. doi: 10.22126/ipes.2026.13681.1820
HARVARD
یحیوی, حمید, شیخ سرایی, نجف. (1405). 'بازنمایی دو الگوی تقابلی و تعاملی سیاست خارجی ایران بر مبنای تمایز جوامع روحبنیان و اشتهابنیان: تحلیل مقایسهای دورههای مصدق و روحانی', مطالعات اقتصاد سیاسی بین الملل, (), pp. -. doi: 10.22126/ipes.2026.13681.1820
VANCOUVER
یحیوی, حمید, شیخ سرایی, نجف. بازنمایی دو الگوی تقابلی و تعاملی سیاست خارجی ایران بر مبنای تمایز جوامع روحبنیان و اشتهابنیان: تحلیل مقایسهای دورههای مصدق و روحانی. مطالعات اقتصاد سیاسی بین الملل, 1405; (): -. doi: 10.22126/ipes.2026.13681.1820
)