نقش انرژی و کریدورها در قدرت ژئوپلیتیک و ارتقای کشورهای آسیای مرکزی در اقتصاد سیاسی بین‌الملل

خادم زاده, جواد

doi:10.22126/ipes.2026.13446.1809

نقش انرژی و کریدورها در قدرت ژئوپلیتیک و ارتقای کشورهای آسیای مرکزی در اقتصاد سیاسی بین‌الملل

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

جواد خادم زاده

دکتری سیاستگذاری عمومی - پژوهشگر

10.22126/ipes.2026.13446.1809

چکیده

آسیای مرکزی طی سه دهه اخیر به یکی از مراکز راهبردی ژئوپولیتیک و ژئواکونومیک جهان تبدیل شده است. ذخایر گسترده نفت و گاز، خطوط لوله انتقال انرژی و شبکه‌های ترانزیت جاده‌ای و ریلی این منطقه را به بازیگری حیاتی در امنیت انرژی، حمل‌ونقل کالا و جریان‌های تجاری منطقه‌ای و جهانی تبدیل کرده است. این تحقیق با تمرکز بر نقش تولید انرژی، انتقال انرژی و زیرساخت‌های جاده‌ای و ریلی،درصدد است تا تأثیر این سه مولفه را بر قدرت ژئوپولیتیک و جایگاه اقتصادی کشورهای آسیای مرکزی بررسی می‌کند. سؤال اصلی پژوهش این است: «چگونه توسعه منابع انرژی، خطوط لوله و شبکه‌های ترانزیت جاده‌ای و ریلی موقعیت ژئوپولیتیک و اقتصادی آسیای مرکزی را تقویت می‌کند و جایگاه منطقه را در اقتصاد سیاسی بین‌الملل ارتقا می‌دهد؟» فرضیه تحقیق بر این است که توسعه همزمان زیرساخت‌های انرژی و ترانزیت، تنوع مسیرهای صادراتی و بهره‌برداری مؤثر از شبکه‌های ترانزیت (کریدورها) باعث افزایش نفوذ ژئوپولیتیک و ارتقای جایگاه اقتصادی و سیاسی کشورهای منطقه می‌شود. نتایج اولیه نشان می‌دهد که همگرایی انرژی و ترانزیت جاده‌ای و ریلی نه تنها قدرت مذاکره و نفوذ منطقه‌ای را افزایش می‌دهد، بلکه آسیای مرکزی را از یک فضای حاشیه‌ای به گره‌ای استراتژیک در سیاست انرژی و حمل‌ونقل جهانی تبدیل کرده است. این تحقیق چارچوب تحلیلی جامعی برای درک تعامل میان تولید انرژی، انتقال انرژی و شبکه‌های ترانزیت ارائه می‌دهد و اهمیت منطقه را در نظم جهانی انرژی و حمل‌ونقل برجسته می‌سازد. با ادغام توسعه زیرساخت، مدیریت منابع و استراتژی ژئوپولیتیک، پژوهش نشان می‌دهد که آسیای مرکزی در حال تبدیل شدن به بازیگری محوری در اقتصاد سیاسی جهانی است.

کلیدواژه‌ها