ابتکارکمربند و راه و نقد ایده دیپلماسی تله بدهی چین

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه روابط بین‌الملل دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.

10.22126/ipes.2026.10887.1678

چکیده

با گذشت بیش از ده سال از پیش‎برد ابتکار کمربند و راه چین، نقدهایی جدی درباره پیامدهای منفی فعالیت‌های مالی و زیرساختی چین در کشورهای میزبان مطرح شده است که یکی از مهم‌ترین و پرتکرارترین این نقدها، در چارچوب ایده «دیپلماسی دام بدهی چین» مطرح شده است. نوشتار پیش رو کوشیده است ضمن بررسی جنبه‌های مختلف فعالیت‌های تأمین مالی چین در پروژه‌های زیرساختی ذیل ابتکار کمربند و راه، صحت ادعاهای مطرح‌شده در قالب ادعای «تله بدهی» را مورد ارزیابی قرار دهد. پرسش اصلی پژوهش مبتنی بر روش توصیفی-تبیینی این است که «شیوه اداره ابتکار کمربند و روش‌های تأمین مالی پروژه‌های ذیل آن در کشورهای میزبان تا چه اندازه ادعای «تله بدهی» را تأیید می‌کند؟» فرضیه‌ای که در پاسخ مورد آزمون قرار گرفته این است که «ماهیت غیر متمرکز و گاه متناقض اداره ابتکار کمربند و راه به همراه روش تأمین مالی و واکنش مؤسسات مالی چین به موارد بحران بدهی کشور میزبان، اولویت داشتن منافع طرف چینی در این طرح‌های مشترک را تأیید می‌کند، اما نمی‌تواند ایده تلهگذاری برای دست‌اندازی به دارایی‌های راهبردی کشور میزبان را اثبات نماید». یافته پژوهش این است که بسیاری از تحلیل‌ها و ارزیابی‌ها درباره ابتکار احیای راه ابریشم متأثر از فضای رقابتی موجود میان غرب و ایالات متحده در عرصه‌های مختلف بین‌المللی است و درک بهتر ماهیت فعالیت‌های چین در این حوزه برای پایه‌ریزی بهتر منافع ملی، نیازمند فاصله گرفتن از نگاه‌های حب و بغض گونه نسبت به آن است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


باقی، محمدحسین (1398). معمای چین؛ رقابت‌های ژئوپلیتیک در قرن 21 و تغییر موازنه قدرت در شرق آسیا. تهران: انتشارات اتاق بازرگانی تهران.
پولیتی، آلیس (2022). شرکت‌های چینی نیز حرفی برای گفتن دارند. انتشاریافته در کتاب سیاست خارجی کنونی چین، ویرایش اکسل برکوفسکی و جیولیا اسکیوراتی، ترجمه مرکز مطالعات سورین، نشر الکترونیکی.
شفیعی، نوذر (1401). دیپلماسی چینی دام بدهی و کسب موقعیت هژمون. پژوهشنامه ایرانی سیاست بین‌الملل، 11(21)، 219-245.
میرترابی، سعید (1401). دولت‌های استانی و سیاست خارجی؛ لایه مغفول کنش دیپلماتیک چین. فصلنامه روابط خارجی، 14(3)، 37-65.
میرترابی، سعید (1402). شرکت‌های دولتی و کنش دیپلماتیک چین؛ برهم‌کنش منافع تجاری و اهداف سیاسی. فصلنامه پژوهش‌های روابط بین‌الملل، 13(48)، 77-107.