ظهور کریدورها و تغییر اتصال ژئوپلیتیکی کشورها در نظم نوین جهانی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

استادیار روابط بین‌الملل گروه علوم سیاسی دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران.

10.22126/ipes.2026.12243.1753

چکیده

جایگاه کریدورها در نظم نوین جهانی و معادلات اقتصادی و ژئوپلیتیکی، موجب شده که ایجاد و بهره‌برداری از کریدورها به یکی از اصلی‌ترین موضوعات همکاری کشورهای هم سو تبدیل گردد. مسئله مهم این است که کریدورها، فراتر از نقش اقتصادی، به ابزاری جهت تقویت نفوذ سیاسی و ایجاد امنیت منطقه‌ای در نظم جدید جهانی مبدل شده‌اند و با توجه به نقش حیاتی کریدورها در توسعه تجارت منطقه‌ای و جهانی، بسیاری از کشورها علاقه‌مند به سرمایه‌گذاری در ایجاد و تکمیل این کریدورها هستند. سؤال اصلی پژوهش این بود که جایگاه و نقش کریدورها در نظم جدید جهانی چگونه است؟ بر اساس یافته‌های حاصل از روش پژوهش توصیفی- تحلیلی و با بهره‌مندی از اطلاعات کتابخانه‌ای و اسنادی و بر اساس چارچوب نظری نظم نوین جهانی که تأکید دارد؛ تحول در هندسه نظام بین‌الملل شامل: تغییر در قطب‌بندی قدرت، ماهیت نظام بین‌الملل، سرشت روابط بین‌الملل و هنجارهای بین‌المللی بوده و به تغییر بنیادین در قواعد و ارزش‌های حاکم بر نظام جهانی می‌انجامد، فرضیه پژوهش بر این اصل استوار شد که؛ رقابت کریدوری قدرت‌های بزرگ در عصر اتصال، صلح یا تنش به ارمغان می‌آورد، بنابراین بسیاری از تنش‌ها و جنگ‌ها، اهداف اقتصادی را در کنار اهداف سیاسی دنبال می‌نمایند و طرح راهبردی دولت‌ها در نظم نوین جهانی، طرح «تعامل‌گرا-تعادل‌گرای چندوجهی» است که با استفاده از فرصت‌ها و ظرفیت‌های مختلف کریدوری دنبال می‌گردد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


حافظ‌نیا، محمدرضا (1396). اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک، چاپ سوم، مشهد، انتشارات پاپلی
دهقانی فیروزآبادی، سید جلال، ذبیحی، رضا (1403). ایران و نظم نوین جهانی؛ چالش‌ها و فرصت‌ها. فصلنامه روابط خارجی، 16(61)، 1-26.
دهقانی فیروزآبادی، سید جلال (1396). اصول و مبانی روابط بین‌الملل. تهران: سمت.
رنجبر حیدری، وحید (2024). دیپلماسی اقتصادی جمهوری اسلامی ایران در رقابت با کریدورهای تجاری بین‌المللی. تعاملات دیپلماتیک، 2(5)، 1-52.
زرقانی، سید هادی؛ قلی‌زاده، معصومه (1403). ژئوپلیتیک کریدورها؛ رقابت ایران و همسایگان با تأکید بر کریدور جدید توسعه عراق. دومین همایش ملی ترانزیت؛ ایران، دیپلماسی کریدوری.
زرقانی، سـید هادی (1394). جزوه منتشرنشده درس اصـول و مفاهیم ژئوپلیتیک. دوره کارشـناسـی ارشـد جغرافیای سـیاسـی. مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد.
عادل، فرشاد (1403). عصر کریدورها و ابتکارات منطقه‌ای: بررسی ابتکارهای ترانزیتی مختلف در منطقه غرب آسیا. مؤسسه مطالعات جهان معاصر.
نامی، محمدحسن؛ عباسی، علیرضا (1388). تحلیل جایگاه ژئواکونومیک ایران در خاورمیانه. فصلنامه بین‌المللی ژئوپلیتیک، 5(15)، 41-65.