بنیان‌ها و برون‎دادهای اتصال ژئواکونومیکی آسیای مرکزی و جنوبی: موقعیت و منافع ایران

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری روابط بین‌الملل، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.

2 دانشیار روابط بین‌الملل، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.

3 استادیار روابط بین‌الملل، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.

10.22126/ipes.2026.11063.1691

چکیده

اتصال ژئواکونومیک آسیای مرکزی و جنوبی به‌عنوان یک ایده آمریکایی از سال 2011 از سر گرفته شد و در چارچوب عمل‌گرایی کشورهای دو منطقه توسعه یافت. این طرح دو منطقه آسیای مرکزی و جنوبی را از طریق کانال‌های سه‌گانه تجارت، ترانزیت و انرژی به لحاظ ژئواکونومیک به یکدیگر متصل می‌سازد. چنین اتصالی با تغییر جریانِ اقتصاد در قلب آسیا منافع بسیاری از بازیگران را نه‌تنها در سطح اقتصادی و ژئواکونومیک، بلکه در سطح ژئوپلیتیکی نیز تحت تأثیر قرار داد. چگونگی این تأثیرگذاری نیز به فرایند تحقق و سطح تحقق این اتصال در سه محور فوق‌الذکر وابسته است و ارزیابی موقعیت و منافع ایران هدف مقاله حاضر است. از این منظر این مقاله در پی پاسخ به این سؤال است که اتصال ژئواکونومیک آسیای مرکزی چه برون‎دادهایی بر موقعیت و منافع جمهوری اسلامی ایران خواهد داشت؟ برای پاسخ به این سؤال در این مقاله تلاش می‌شود تا نخست روند تاریخی و فرایند بازیابی اتصال ژئواکونومیک آسیای مرکزی و جنوبی مورد بررسی قرار گرفته و سپس با اتکا به مدل میان‌منطقه‌گرایی ژئواکونومیک، سطح و چشم‌انداز آن ارزیابی شود. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد توسعه این پروژه به‌صورت ایجابی امنیت ایران را ارتقاء داده و در صورت نگاه عمل‌گرایانه، برخی منافع استراتژیک در موقعیت ژئواکونومیک ایران در آن وجود دارد. در فراخور این فرایند نیز با رویکرد تلفیقی و اتکا به استراتژی قیاسی، تلاش می‌شود تا رابطه علی بین این فرایند و منافع و موقعیت ایران ارزیابی شده و پاسخ به پرسش اصلی ارائه گردد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


دهشیری، محمدرضا؛ رضائی جعفری، محسن (1393). نومنطقه‌گرایی در سیاست خارجی ایران. سیاست جهانی، 3(2)، 191-225.
فرجی، محمدرضا؛ ذکی، یاشار (1402). تبیین متغیّرهای ژئوپلیتیکی قدرت اقتصادی با تأکید بر عوامل اقتصاد. پژوهشنامه اقتصاد کلان، 18(39)، 53-71.
هانگی، هینر (1392) «میان‌منطقه‌گرایی، پدیده‌ای چندوجهی: در جست‌و‌جوی یک گونه‌شناسی»، در هینر هانگی، رالف رولوف و یورگن رولاند، میان‌منطقه‌گرایی و روابط بین‌الملل، ترجمه الهه کولایی و محمدکاظم شجاعی، تهران: وزارت امور خارجه، 43-32.
هانگی، هینر، رولوف، رالف، رولاند، یورگن (1392) «میان‌منطقه‌گرایی: پدیده‌ای نو در روابط بین‌الملل»، در هینر هانگی، رالف رولوف و یورگن رولاند، میان‌منطقه‌گرایی و روابط بین‌الملل، ترجمه الهه کولایی و محمدکاظم شجاعی، تهران: وزارت امور خارجه، 23-16.