استادیار گروه مطالعات غرب آسیا و آفریقا، دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22126/ipes.2026.12726.1770
چکیده
در عراق پساصدام، از سال ۲۰۰۹، بحران اعتراضات بهطور منظم در بغداد و بیشتر شهرهای جنوبی عراق، ازجمله شهر نفتخیز بصره رخ داده که نمودی از ناامیدی فزاینده جوانان از خدمات عمومی، فساد گسترده و فقدان فرصتهای شغلی بوده است. با این حال، از اکتبر ۲۰۱۹ اعتراضات تشدید شده و شاهد تغییرات مهمی در خواستههای معترضان از یکسو و واکنش دولت از سوی دیگر بوده و از صرف خواستههای مادی و معیشتی به انتقاد از چارچوب سیاسی بهویژه سهمیهبندی نخبگان (المحاصصه) گسترش یافته است. هدف این مقاله بررسی ریشهها و زمینه اقتصادی این بحرانهای اعتراضی است. پرسش اصلی این است که نهادهای سیاسی و اقتصادی عراق، بهویژه آنهایی که پس از سال ۲۰۰۳ تأسیس شدهاند، چگونه در ایجاد شرایط اقتصادی و اجتماعی زمینهساز بحران نقش داشتهاند؟ چارچوب نظری تحلیل اقتصادی مبتنی بر نهادگرایی جدید با ترکیب دیدگاههای نورث، عجم اوغلو و خان است که از آن برای فهم زمینههای اقتصادی و اجتماعی اعتراضات استفاده میشود. پژوهش از نظر ماهیت، توصیفی-تحلیلی و از نظر رویکرد، کیفی-کمی است. یافتههای پژوهش نشان میدهند که نهادهای سیاسی تأسیسشده پس از ۲۰۰۳ مانع توسعه اقتصادی در عراق شده و افزایش گشایش و شمول سیاسی به شمول اقتصادی بیشتر منجر نشده است. راه برونرفت از این وضعیت، حرکت از نهادهای بهرهکش که تنها به بخش کوچکی از جامعه سود میرسانند، به سمت ساختارهای عادلانهتر و بهبود حکمرانی از طریق حاکمیت قویتر قانون و ارائه خدمات عمومی باکیفیتتر است.
کاظمی، حامد، دانشنیا، فرهاد؛ حاجییوسفی، امیرمحمد (1402). اقتصاد سیاسی بازتولید بیثباتی و منازعه در عراق پساصدام. پژوهشنامه ایرانی سیاست بینالملل، 12(1)، 460-488. doi: 10.22067/irlip.2023.73916.1198
مرزه، محمدحسین؛ نجفزاده، رضا (1401). تعدیل ساختاری نئولیبرالیسم و تأثیرات آن بر عراق پس از 2003 م. مطالعات اقتصاد سیاسی بینالملل، 5(1)، 77-109. doi: 10.22126/ipes.2022.7425.1444
کهن هوش نژاد, روح اله. (1405). اقتصاد سیاسی بحران و اعتراضات در عراق: تحلیلی نهادی از سال ۲۰۰۳ تا ۲۰۲۵. مطالعات اقتصاد سیاسی بین الملل, 9(1), 85-103. doi: 10.22126/ipes.2026.12726.1770
MLA
روح اله کهن هوش نژاد. "اقتصاد سیاسی بحران و اعتراضات در عراق: تحلیلی نهادی از سال ۲۰۰۳ تا ۲۰۲۵". مطالعات اقتصاد سیاسی بین الملل, 9, 1, 1405, 85-103. doi: 10.22126/ipes.2026.12726.1770
HARVARD
کهن هوش نژاد, روح اله. (1405). 'اقتصاد سیاسی بحران و اعتراضات در عراق: تحلیلی نهادی از سال ۲۰۰۳ تا ۲۰۲۵', مطالعات اقتصاد سیاسی بین الملل, 9(1), pp. 85-103. doi: 10.22126/ipes.2026.12726.1770
VANCOUVER
کهن هوش نژاد, روح اله. اقتصاد سیاسی بحران و اعتراضات در عراق: تحلیلی نهادی از سال ۲۰۰۳ تا ۲۰۲۵. مطالعات اقتصاد سیاسی بین الملل, 1405; 9(1): 85-103. doi: 10.22126/ipes.2026.12726.1770
)